Od Bałtyku do Tatr

Polska jest krajem bogatym i bardzo zróżnicowanym pod względem
krajobrazowym. Ma długi, piaszczysty, a miejscami klifowy brzeg morski.
Rozległe pojezierza, z Krainą Wielkich Jezior Mazurskich. Malowniczo
pofałdowane lub płaskie, lecz bujnie zalesione niziny. I góry – od niskich,
ale bajecznie wyrzeźbionych przez naturę Karkonoszy, po alpejskie w swym
charakterze Tatry. W dwudziestu trzech parkach narodowych można znaleźć
niezwykłe okazy przyrodnicze. Największą polską atrakcją jest właśnie
przyroda. Dzika, nieskażona, tak różnorodna, jak w niewielu krajach w Europie
i na świecie, a przy tym – powszechnie dostępna.
Polskie wybrzeże należy do najdłuższych w Europie. Plaże są szerokie i
piaszczyste. Linia brzegowa jest bardzo urozmaicona: na przemian występują
malownicze, wysokie, sięgające nawet kilkudziesięciu metrów klify i rozległe,
płaskie wydmy modne, tętniące życiem kurorty - Międzyzdroje, Ustronie, Mielno.
oraz zabytkowe miasta i
miasteczka – Szczecin, Gdańsk,
Sopot, Kamień Pomorski, a także
małe urocze wioski, które zachowały swój rybacki charakter.
Na polskim wybrzeżu można odwiedzić dwa parki narodowe. Woliński Park Narodowy zajmuje największą polską wyspę Wolin. Chroni piękne wybrzeże
klifowe, stare lasy bukowe i mieszkające tu orły bieliki. Z kolei w Słowińskim
Parku Narodowym, wpisanym na listę Światowych Rezerwatów Biosfery
UNESCO, znajdują się największe w środkowej Europie ruchome wydmy (1)
– osiągające 40 m wysokości. Wakacje nad polskim morzem mogą się okazać
nie lada gratką dla poszukiwaczy przygód. Mogą oni wypożyczyć akwalung i
zanurkować do wraków. Zlokalizowano ich 24, a inne zapewne czekają na
odkrycie. Polska Żegluga Bałtycka oferuje rejsy statkami stylizowanymi na
łodzie wikingów i okręty z czasów Krzysztofa Kolumba, a także
nowoczesnymi katamaranami. Wyznaczono też wiele ciekawych tras dla
piechurów, rowerzystów i amatorów jazdy konnej.

Kraina Tysiąca Jezior

Na południe od pasa nadmorskiego rozpościera się duży obszar pojezierzy –
raj dla żeglarzy, kajakarzy, wędkarzy i zbieraczy grzybów, amatorów kąpieli,
spacerów po lasach i wypoczynku w ciszy. Najbardziej znany region to
Mazury – Kraina Wielkich Jezior.



Tu skupia się 1/4 zasobu wód jeziornych Polski – kilka tysięcy akwenów,
w tym największe w kraju jezioro Śniardwy o powierzchni 113 km2,
przypominające małe morze. Połączone rzekami i kanałami jeziora tworzą
najpopularniejszą żeglarską trasę w Polsce – Szlak Wielkich Jezior
Mazurskich. Ukryte w lasach leśniczówki i samotne gospodarstwa nad brzegiem jezior, przybrane w żółty kolor wzgórza obsiane rzepakiem, bocianie gniazda na
szczytach domostw zapraszają wszystkich spragnionych letniego wypoczynku.
Mazury to również letni gwar przystani w Mikołajkach, Giżycku czy
Węgorzewie, wesołe tawerny z atmosferą tworzoną przez wielki, wakacyjny
zlot „żeglarskiego bractwa”, to sportowe imprezy i festiwale szant.
Wielką atrakcją pobytu na Mazurach jest wycieczka Kanałem Elbląskim (2).
Trasa wiedzie przez lasy i jeziora. Wyprawa w jedną stronę zajmuje około
ośmiu godzin.Na północny-wschód od Mazur ciągnie się mniej uczęszczana przez turystów Suwalszczyzna. Ten kraniec Polski wyróżnia się spośród innych części kraju pięknem polodowcowego krajobrazu. Tu jest położone najgłębsze polskie
jezioro Hańcza (108,5 m) o niespotykanej przezroczystości wód i wyjątkowo
piękne, objęte parkiem narodowym jezioro Wigry. Na okolicznych terenach
można z łatwością podpatrzeć, jak bobry budują swoje żeremia, zachwycić
się niezwykłą roślinnością borealną (północną) i zdobyć szczyt „suwalskiej
Fudżijamy” – Góry Cisowej.
Na zachód od Mazur leży inny wspaniały region – Kaszuby. Nie ma tu
dużych ośrodków turystycznych ani głośnych imprez. Kaszuby to wymarzone
miejsce wypoczynku dla rodzin z małymi dziećmi, zwolenników karawaningu
czy „traperów” wolących namioty. Oprócz czystych, malowniczych jezior i
rzek oferują oryginalne atrakcje. Za sprawą niezwykłej budowy geologicznej
część regionu została nazwana Szwajcarią Kaszubską. Pofałdowane wzgórza,
urokliwe doliny i wąwozy tworzą niemal górskie krajobrazy. Latem można
pływać w jeziorach i podziwiać wielkie stada żurawi, a zimą... jeździć na
nartach. Niedaleko stąd do największego leśnego kompleksu w Polsce – Borów
Tucholskich (1170 km2). Sosnowe lasy generują swoisty, zdrowy
mikroklimat. Rowerzysta może przebyć nawet 30 km śródleśną szosą, nie
napotykając ludzkiej osady.

Polskie góry i doliny

Jeśli ktoś kocha góry, powinien koniecznie przyjechać do Polski. Południe
kraju okalają górskie łańcuchy Karpat i Sudetów. W polskich górach znajduje
się aż dziesięć parków narodowych. Szlaki są świetnie zagospodarowane.
Najwyższe pasmo Karpat to Tatry. Aby docenić ich urodę, nie trzeba
zdobywać szczytów, wystarczy spacer jedną z dolin – Kościeliską,
Chochołowską czy Rybiego Potoku. Polskie Tatry dzielą się na Wysokie i
Zachodnie. Wysokie wymagają większej wprawy, ale kto raz przemierzy szlak
Orlej Perci, zdobędzie Kościelec, Świnicę czy najwyższy szczyt, Rysy (2499 m
n.p.m.), już zawsze będzie chciał w te miejsca wrócić.

Tu można zobaczyć największy wodospad w Polsce – Wielką Siklawę
(70 m) i kilkadziesiąt wspaniałych jezior polodowcowych o szmaragdowo-
błękitnych taflach. Największe z nich, a jednocześnie najłatwiej dostępne dla
turystów jest Morskie Oko (34,9 ha), nieco więcej trudu trzeba sobie zadać,
by obejrzeć wodne cuda natury w Dolinie Pięciu Stawów Polskich i
Dolinie Gąsienicowej.

Tatry Zachodnie są bezpieczniejsze, bardziej przyjazne dla turysty (3), oferują
więcej przestrzeni i zieleni oraz jaskinie. Na wszystkich tatrzańskich szlakach przy
odrobinie szczęścia zobaczy się objęte ochroną kozice i świstaki. Można odpocząć
w zacisznych miejscach wśród kosodrzewiny oraz w dużych schroniskach górskich.

Karpaty to również inne, liczne pasma górskie. Kopulaste wzniesienia
Beskidów i Gorców, o łagodnych zboczach, porośnięte lasami, przypadną
do gustu miłośnikom długich, spokojnych wędrówek. W Pieninach można
wziąć udział w spływie pięknym przełomem Dunajca. Wąskie drewniane
czółna, łączone po pięć w tratwy, kierowane przez góralskich flisaków, od
stu kilkudziesięciu lat wożą turystów pełną wrażeń drogą przez serce Pienin.
Rzeka na odcinku 15 km trzykrotnie zakręca, wijąc się w wąskim wąwozie
wśród górskich zboczy.
Jesienią najpiękniejsze są Bieszczady, grupa górska w Karpatach Wschodnich:
we wrześniu i październiku porośnięte bukami zbocza stają się czerwone, barw
nabierają wysokogórskie łąki – połoniny. Bieszczady to jedyny tak duży obszar
w Polsce, gdzie przyrodzie udało się powrócić do pierwotnej formy i naturalnej
równowagi. To królestwo dużych zwierząt: żubrów, niedźwiedzi, rysi, żbików
i wilków. Wczesnym rankiem na polanach można spotkać stadka saren i
jeleni karpackich albo łosia samotnika, na niebie kołują sokoły, jastrzębie,
myszołowy i orły przednie.
Rozpościerające się na południowym zachodzie kraju Sudety są bardzo
łatwe do zdobycia, w zasadzie nie wędruje się po nich, ale spaceruje. Są
niewątpliwie jednym z najlepiej zagospodarowanych pod kątem turystyki
rejonów Polski. To mozaika pasm górskich o różnorodnym charakterze: od
masywnych Karkonoszy, poprzez fantazyjne w kształtach Góry Stołowe, aż
po niskie, rozległe wzniesienia Gór Izerskich, Bialskich czy Złotych. Można
tu podziwiać ukryte w lesie wodospady, wielkie polodowcowe kotły, zagłębić
się w skalnych labiryntach, sfotografować muflony i znaleźć cenne minerały.
Kiedyś Sudety były zwane „skarbcem Europy”, a kamienie sprowadzone z
tych gór zdobią niejedną zabytkową kamienicę we Francji czy Włoszech
.
Na obszarze utworzonego tu parku narodowego i rezerwatów przyrody jest aż
670 pomników przyrody – drzew i skał.
Można odwiedzić słynną Łysą Górę, legendarne miejsce sabatów czarownic.
Badania archeologiczne potwierdziły jedynie, że przed wiekami był tutaj
pogański ośrodek kultu słowiańskich bogów.
Wokół Gór Świętokrzyskich zalegają młodsze utwory skalne, a wśród
nich wapienie, więc nie brakuje jaskiń i grot. Tutaj właśnie znajduje się
najpiękniejsza polska jaskinia Raj.
Polskie góry gwarantują nie tylko przyrodnicze atrakcje. W dolinach
ulokowane są urocze miasteczka, wioski i miejscowości wypoczynkowe. W
większości z nich zachowały się stare drewniane chaty, zabytkowe kościoły i
cerkwie. W wielu miejscach wciąż kultywuje się tradycje i fascynujący folklor.
Szczególnie interesujące pod tym względem są okolice Tatr – obszar Podhala i
Zakopane.

Cuda natury

Chlubą polskiej flory są potężne kilkusetletnie dęby – pomniki przyrody.
Obwód ich pni dochodzi do 13 metrów. Można je podziwiać w różnych
częściach Polski. Najbardziej znany jest tysiącletni dąb Bartek w Górach
Świętokrzyskich oraz liczący 700 lat Chrobry (nazwany na cześć pierwszego
polskiego króla) w Borach Dolnośląskich. W środkowej Polsce, w pobliżu
miejscowości Rogalin, znajduje się największe w Europie skupisko starych
dębów. Jest ich prawie 1000, najstarsze mają po 600 lat, a najbardziej znane są
trzy dęby-bracia: Lech, Czech i Rus.
Również przyroda nieożywiona przybiera zachwycające formy. Przykładem
są Góry Stołowe: niesamowita plątanina skalnych grzybów, iglic, bram,
przepaści, szczelin, wielkich tarasów i skalnego labiryntu o powierzchni 20
ha. W okolicach Krakowa, w wapiennym krajobrazie Ojcowskiego Parku
Narodowego, wyrasta 20-metrowa skała w kształcie maczugi, nazwana
Maczugą Herkulesa, a niedaleko można zajrzeć do 400 jaskiń. Jednak
najpiękniejsze są jaskinie: Raj w Górach Świętokrzyskich i Niedźwiedzia
w Sudetach. W obydwu można oglądać odnalezione kości zwierząt
plejstoceńskich – mamuta, nosorożca włochatego, niedźwiedzia i lwa
jaskiniowego, a także kościane narzędzia, dzieło człowieka neandertalskiego
sprzed 40–50 tys. lat. Wiodące przez jaskinie trasy są łatwe i dostępne nawet
dla małych dzieci. Wspaniałe oświetlenie wydobywa z mroku stalaktyty,
stalagmity, kolumny, draperie, kaskady i podziemne jeziorka. W jaskini Raj z
jednego metra kwadratowego stropu zwisa nawet 200 stalaktytów. Występują
tu także – będące rzadkością na świecie – pizoidy (perły jaskiniowe – nacieki
w kształcie kulek).
W Polsce są 23 parki narodowe. Chronią niepowtarzalną urodę i przyrodnicze
osobliwości terenów położonych nad morzem i jeziorami, a także cenne
puszcze, unikalne w skali Europy rozlewiska rzek, wapienne skałki i
jaskinie oraz góry. Siedem z nich – Słowiński, Białowieski, Kampinoski,
Babiogórski, Karkonoski, Tatrzański i Bieszczadzki – zostało wpisanych
na listę Światowych Rezerwatów Biosfery UNESCO. Parki są w całości
dostępne dla turystów, a ich zwiedzanie umożliwiają wytyczone szlaki piesze,
konne, rowerowe i wodne o łącznej długości 2,5 tys. km. Za wstęp do parków
są pobierane symboliczne opłaty, a obowiązujące w nich przepisy są dość
łagodne: nie wolno schodzić ze szlaków, obozować poza wyznaczonymi
miejscami, śmiecić, a polować na zwierzęta można tylko obiektywem.
Oprócz tego w Polsce jest ponad stopięknych parków krajobrazowych i
ponad tysiąc rezerwatów przyrody. Szczególną atrakcją są rezerwaty
pokazowe zwierząt: w Białowieży i Międzyzdrojach można obejrzeć
żyjące w naturalnych warunkach żubry, dziki, sarny i jelenie, a
w Popielnie i Kadzidłowie na Mazurach– koniki polskie, bobry i wilki.

Rozlewiska dwóch rzek, Narwi i Biebrzy to obszar nazywany „polską
Amazonią”. Żeby przekonać się o słuszności tego twierdzenia, trzeba tu
po prostu przyjechać. Wielbiciele ptaków nie znajdą wielu takich miejsc w
Europie. Dolina Biebrzy, najrozleglejszy i jeden z najlepiej zachowanych
na naszym kontynencie naturalny zespół torfowisk, została objęta nie tylko
parkiem narodowym, który otrzymał Dyplom Europy, ale i międzynarodową
konwencją Ramsar, chroniącą szczególnie wartościowe obszary o dużym
znaczeniu dla ptactwa wodno-błotnego. Nad Biebrzą mieszka 270 gatunków
ptaków, nad Narwią – 200. Tłumnie zatrzymuje się w tych okolicach ptactwo
w czasie jesiennych i wiosennych przelotów. Park można zwiedzać drogą
wodną, pieszo lub na rowerze, obserwując perkozy, zagrożone wymarciem w
skali światowej derkacze i wodniczki oraz rzadkie w Europie bataliony, dzikie
gęsi, bekasy, rybitwy i orły, czaple, żurawie, czarne i białe bociany. Nietrudno
też dojrzeć na brzegu łosia, który ma tu największą w Polsce ostoję – nad
Biebrzą żyje ich ponad 500.